SENATARIAK. ESTATUTUA, FUNTZIOAK, EKONOMIA-ARAUBIDEA ETA GIZARTE-BABESA

 

SENATARIAREN ESTATUTUA

Senatariek zin egin edo Konstituzioa obedituko dutela promesa egin behar dute.

06 Senadores. estatuto, ...- Estatuto y funciones
Senatariek parlamentu demokratikoetako kideek izan ohi dituzten pribilegioak dituzte. Pribilejio horiek ez daude parlamentaria bera babestu edo laguntzera bideratuta, parte hartzen duten Ganberetako funtzioak osorik gauzatuko direla bermatzera baizik. Gainera, gainerako botereetatik bereizita daudela ziurtatzen dute.


Lehenik eta behin, bortxaezinak dira (Konstituzioaren 71.1. artikulua eta Senatuaren araudiko 21. artikulua). Beraz, ez dute erantzukizunik kargua betetzerakoan egindako idatzizko eta ahozko adierazpenengatik. Beste egoera batean erantzukizunen bat sor bazezakeen ere (irainengatik, kalumniengatik, ohorea erasotzeagatik...), hemen baztertuta gelditzen da. Horrekin ez dira parlamentariak egindako esku-hartzeen balizko ondorioetatik inhibitu nahi. Uste baita hitzaren askatasun zabalena hartu behar dela kontuan parlamentuak bere funtzioak garatu ditzan; batez ere, kritikoa eta kontrolatzailea. Erantzukizun eza absolutua (diskurtso eta adierazpen guztiak estaltzen ditu) eta betierekoa (aulkia utzitakoan ere mantentzen da) da. Baina Parlamentuko saioetan egindako esku-hartzeetara mugatzen da, ez da senatariak Parlamentuko ekintzetatik kanpo, zentzu hertsian, izan ditzakeen ekintzetara hedatzen.


Bestalde, bortxaezintasunak ez du eragozten Senatuko presidenteak diziplina-eskumenak gauzatzea. Horrela, hitz iraingarriak esan edo eztabaidak eteten dituen senataria ohartarazi dezake eta aretotik ere bota dezake.
Bigarrenik, senatariek immunitatea dute (Konstituzioaren 71.2. artikulua eta Senatuko araudiaren 22. artikulua) Pribilegio horri esker, senatariak ezin dira erruztatu edo prozesatu Ganberaren aldez aurreko baimenik gabe erregu-gutunaren bidez. Exijentzia horrekin senatariari egindako salaketaren atzean jazarpen politikorik ezkutatzen den egiaztatu nahi da. Senatuan esku-hartzea, beraz, ez da arazoa sakon epaitzea –balizko delitu bat egin izana–, legeen araberako arrazoiei ez diela obeditzen egiaztatzea baizik, justizia egitetik urrunduta. Xede horretarako prozedura bat jarraitzen da. Kaltetuak parte hartzen du eta dagokion erabakia isilean botatuta amaitzen da. Pribilegio hori ez da aplikatzen ageriko delitu bat denean, delituaren izaerak argi uzten baitu akusazioaren gaineko jatorria.
Gainera, senatariek foru berezia dute, Auzitegi Goreneko zigor-arloko aretoak soilik inputatu eta epaitu baititzake.


Senatariek hauteskunde-legegintzan zehaztutako bateraezintasunak errespetatu behar dituzte. Xede horretarako, kargua hartzerakoan, aitorpen bat egin behar dute beren datuekin. Ondoren, Bateraezintasunen Batzordeak ezagutu eta jakinaraziko du. Bateraezintasunen bat egonez gero, kaltetuak aulkiaren eta bateraezintasuna zehazten duten baldintza edo postuaren artean aukeratu beharko du. Era berean, senatariek legealdian zehar bere egoeran izandako edozein aldaeraren berri emateko betebeharra dute. Aldi berean, diru-sarrerak eragiten dizkien edo eragin diezazkieketen jardueren aitorpena ere egin behar dute, baita dituzten ondasunena ere. Aitorpen horiek interesen erregistroan inskribatzen dira eta publikoak dira.


Informazio gehiago:

Interesen erregistroa, jarduerak, ondasunak eta errentak

 

FUNTZIOAK

Funtzioen atalean, senatariek Ganberaren jardueretan duten parte-hartze garrantzitsua nabarmendu behar da. Horrela, zuzenketak eta beto-proposamenak aurkeztu diezazkiekete tramitatzen diren lege-proiektu eta -proposamenei. Gauza bera gertatzen da Estatuaren Aurrekontu Orokorraren lege-proiektuarekin ere, kreditua handitzea edo sarrerak gutxitzea dakartzaten aldaketei buruzko konstituzioaren mugak betetzea kanpo utzita. Lege-proposamenak ere egin ditzakete beste 24 senatariekin batera edo talde parlamentarioaren bidez. Horrek guztiak ez dio kalterik egingo ekimen horiek onartzeko edo ukatzeko botaketan parte-hartzeari. Kontrolari dagokionez, senatariek idatziz edo ahoz erantzuteko galderak eta interpelazioak aurkez ditzakete. Hamar senatarik edo talde parlamentario batek mozio bat aurkez dezakete Senatuak lege izaerarik ez duen testu bati buruzko iritzia eman dezan.


Eztabaidetan parte hartzeko aukera ugari daude, senatariak hitza eskatu eta eskuratu duenean parte hartu dezakeenaren printzipioa aplikatzen baita (Senatuko araudiaren 84.1. artikulua) eta presidenteak soilik eten dezake ohartarazteko edo gaira itzul dadin eskatzeko (Senatuko araudiaren 84.3. artikulua).


Senatuko araudiaren agindu ugarik arautzen dituzte parte-hartzeko txandak eta eztabaidetako gertakariak. presidenteari dagokio eztabaidetan ordena mantentzea, eztabaidak zuzentzea eta, hala balegokio, Parlamentuko diziplina-neurriak aplikatzea, hala nola ohartaraztea (Senatuko araudiaren 101. artikulua) eta gaira itzultzeko eskatzea (Senatuko araudiaren 103. artikulua).


Senatuko akordioak senatariak parte hartzen duten botazio bidez erabakitzen dira eta euren botoa pertsonala eta besterenezina da. Akordioak hartzeko, Ganberak araudiaren arabera egon behar du bilduta eta kide gehienak izan behar dute bertan (Konstituzioaren 79. artikulua eta Senatuko araudiaren 92. artikulua).


Botaketak honelakoak izan daitezke:


Berdinketak hausteko arauak Senatuko araudiaren 100. artikuluan biltzen dira.

 

EKONOMIA-ARAUBIDEA ETA GIZARTE-BABESA

Transparencia

Senatarien ekonomia-araubidea eta gizarte-babesa honela laburbildu daiteke: Senatariak hau honakoa jasotzen dute:

  • diru-kopuru konstituzionala, bera da guztientzako;
  •  kargu bakoitzeko osagarri bat, funtzioaren arabera aldatzen dena (presidentea, presidenteordea, idazkaria, bozeramailea...);
  •  ostatu- eta mantentze-gastuetarako kalte-ordaina, zergetatik libre daudena. Bitxikeria gisa, Madrilen hautatutakoek diru kopuru txikiagoa eskuratzen dute;
  •  edozein bitartekoren garraio-gastuen ordainketa (trena, hegazkina, autoa edo itsasontzia), gastu horiek kilometrajearengatik ordezten da norberaren ibilgailua erabiliz gero;
  • derrigorrezko gizarte-aseguruen kotizazioen ordainketa eta, azkenik,
  • pentsio parlamentarioen araudian bildutako sariak eta parlamentario ohien aldeko sari ekonomikoak.

 

Informazio gehiago: