Ir al Contenido (Presione enter)

18 ABUZTUA 2019

XIII LEGEGINTZALDIA

Terminoen hiztegia

Baldintza orokorrak

Gaira itzultzea eskatzea.

Ganberako presidentearen eskumena da eta eztabaidan ordena mantentzera zuzenduta dago. Ondorioz, hitz egiten ari den parlamentarioari tratatzen ari den gaira mugatzeko eska diezaioke, digresio arraroak egin edo dagoeneko eztabaidatu edo botatu den gai batera itzultzen bada.

Gai-zerrenda

Organo parlamentario batek bilera batean aztertu behar dituen gaien zerrenda. Gai-zerrenda organoak bilera egin aurretik zehazten da. Horrela, gaiak sorpresaz edo ganberako kideren batek ezagutu gabe tratatzea ekiditen da. Gai-zerrenda osatzeak eta aldatzeak garrantzia handia du, izapidetzen ari diren ekimenei nolako lehentasuna esleituko zaien zehazten baitu.
Senatuan, Plenoaren gai-zerrenda presidenteak zehazten du mahaiarekin bat etorrita eta bozeramaleen batzordeen entzun ostean. Gobernuko ordezkariak gai bakarra sar dezake lehentasunezko izaerarekin. Batzordeen gai-zerrenda presidenteak finkatzen du, mahaiak entzunda eta, hala balegokio, ganberako lanen programak kontuan hartuta. Batzordeko kideen herenak lehentasunezko gai bakarra gehitu ahal izango du.
 

Galdera.

Parlamentarioek bere eskumeneko gaiei buruz Gobernuari galdetzeko erabil dezaketen kontrol-ekimena da. Galderak idatziz egin behar da eta ganberako presidenteari zuzendu behar zaizkio. Idatziz edo ahoz erantzun daitezke, eta osoko bilkuran edo batzordean egingo dira. Ez da galdera egin duenaren edo beste banakoren baten interesetarako galderak izango, ezta hertsiki juridikoak diren kontsultak ere.

Galdera idatzia.

Gobernuak idatziz erantzuteko galderek gai bat baino gehiagokoak izan daitezke.
Senatuan, elektronikoki izapidetzen dira, eta ganberako web-orrian argitaratzen dira. Idatzi ematen zaizkio Senatuko presidentetzari. Galdera hauek egiteko ez dago eperik. Gobernuak galdera jakinarazi zaionetik hogeita hamar egunen barruan bidali behar du erantzuna. Gobernuak ez badu aipatu epean erantzuten, senatariak gaiari buruz dagokion batzordearen hurrengo saioko gai-zerrendan sartzeko eska dezake, eta han ahozko galderen tratamendua jasoko du.

Ganbera-bitasuna.

Parlamentua antolatzeko eredua da eta bi ganbera izateak ezaugarritzen du. Espainiako kasuan bezala, bi ganberek desberdindutako funtzioak edo pisuak dituztenean, ganbera-bitasun asimetrikoa edo inperfektua dela esaten da.

Ganberako langile-kontratudunak.

Gorte Nagusietako funtzionarioen gorputzaren estatutuetan esleitu gabeko funtzioak gauzatzera bideratutako langileak dira, langileen organigramak aurreikusten dituen lanpostuetan. Lanaren arabera kontratatutako langileak Ganbera bakoitzarenak dira.
Senatuak talde profesional hauek daude: Medikuak, analistak, programatzaileak, erizainak, gidak, administrari-laguntzaileak, informatika-laguntzaileak, ikus-entzunezkoen laguntzaileak, elektrikariak, mantentze-brigada, gidariak eta moto-gidariak.
 

Gehiengo absolutua.

Akordio bat hartzeko araua. Ganberako edo batzordeko kideen erdiek baino gehiagok boto bera eman beharko dute.

Gehiengo kalifikatua.

Akordio bat hartzeko araua. Ehuneko berezietako botoak beharko dira, ganberako kide guztien bi herenek edo hiru bostenek boto bera eman beharko dute. Alabaina, batzuetan gehiengo absolutua ere gehiengo kalifikatutzat jotzen da.

Gehiengo soila.

Akordio bat hartzeko araua. Aldeko botoak kontrakoak baino gehiago izan beharko dute, emandako botoen kopurua edozein izanik ere. Akordioak hartzeko arau nagusia da.

Giza baliabideen eta barne-gobernuaren zuzendaritza.

Ganberako idazkaritza nagusiaren unitatea da eta ganberaren idazkaritza nagusian zerbitzua ematen duten langileak kudeatzen, aholkatzen eta kontrolatzen ditu. Era berean, laguntzak ematen dizkie parlamentarioei. Berari dagozkio, halaber, ganberaren barne-gobernuari eragiten dioten beste zuzendaritzei esleitu gabeko gainerako gaiak ere.

Gizalege parlamentarioa.

Parlamentarioek, gainerako parlamentarioei, ganberari eta herritarrei errespetua azaltzeko, bete beharreko idatzi gabeko zuzentasun-arau multzoa da.

Gobernua.

Botere exekutiboaren organo titularra. Barne- eta kanpo-politika, administrazio zibila eta militarra eta estatuaren defentsa zuzentzen ditu. Funtzio exekutiboa eta botere arau-emailea gauzatzen ditu. Gobernuko presidenteak, Diputatuen Kongresuaren konfiantzaduna, eta ondoren aukeratzen diren presidenteordeek eta, hala balegokio, ministroek osatzen dute. Ganberek kontrolatzen du. Ikus “Gobernuari egindako kontrola eta bultzada politikoa”.

Gobernuaren komunikazioa.

Gobernuari ganberara informazio bat bidali eta hari buruzko eztabaida sortzen uzten dion tresna da, gaiari buruzko zer iritzi duten jakiteko. Komunikazio bat eztabaidatu ostean, talde parlamentarioek mozioak aurkez ditzakete Senatuan eta ebazpen-proposamenak Diputatuen Kongresuan.

Gobernuari egindako kontrola eta bultzada politikoa.

Ganberen berezko funtzioa da, gobernuaren informazioa eskuratzean, bere jarduerari buruzko eztabaida kontraesankor bat egitean eta beren politika bide jakin batean egin dezan estutzean datzana. Funtzio hori gauzatzen diren ekintza parlamentarioak hauek dira: galderak, interpelazioak, mozioak (Senatuan) eta ez-legezko proposamenak (Diputatuen kongresuan), interpelazioaren ondoriozko mozioak, gobernuari bidalitako komunikazioei eta txostenei buruzko eztabaidak, agerraldiak eta ikerketa-batzordeak eta batzorde bereziak.

Gobernuko presidentea.

Presidentetzaz enkargatu eta gobernuaren ekintzak zuzendu eta bertako gainerako kideak koordinatzen dituen pertsona bakarreko. Kide horiek nahi bezala izendatu eta utzi ditzake. Inbestiduran, Diputatuen Kongresuak konfiantza eman behar dio. Konfiantza hori uka daiteke zentsura-mozioa aurkeztuta edo konfiantza-galdea ukatuta. Orduan, gobernuan dimisioa eman beharko dio erregeari.

Gorte Nagusiak.

Espainiako parlamentuak bi ganbera ditu eta Gorte Nagusiak izena du. Gorte Nagusiak Espainiako herria ordezkatzen du eta Senatuak eta Diputatuen Kongresuak osatzen ditu. Gorte Nagusiak estatuaren aginte legegilea gauzatzen dute, aurrekontuak onartzen dituzte, gobernuaren ekintzak kontrolatzen dituzte eta Konstituzioak esleitutako gainerako eskumenak dituzte.

Gorte Nagusien aldizkari ofiziala (GNAO).

Parlamentuko subjektuen (senatariak, diputatuak, talde parlamentarioak) ekimenak eta parlamentuko organoen (osoko bilkura, batzordeak, mahaia...) erabakiak, izan parlamentarioak edo administratiboak, agertzen diren argitalpen ofiziala. Hiru atal ditu: Diputatuen Kongresua, Senatua eta Gorte Nagusiak.
Senatuko atala sei ataletan egituratzen da: Lege-ekimenak, mozioak, baimenak, beste jarduera parlamentario batzuk, parlamentuko gaiei buruzko arauak eta Senatuko administrazioa.
 

Gorte Nagusietako funtzionarioak.

Ikus “Gorte Nagusiko langileen estatutua”.

Gorte Nagusietako langile-funtzionarioak.

Gorte Nagusietako funtzionarioak dira, legezko izendapenari dagokionean, bertako kide direnean, behin betiko, zerbitzu profesionalen estatutu-harreman baten bidez eta Gorte Nagusiek ordaintzen dienean. Diputatuen Kongresuan, Senatuan edo Hauteskunde Batzorde Zentralean emango dute zerbitzu, dagokion organoei dagozkien lanpostuen bitartez. Gaur egun, funtzionario gorputz hauek daude Gorte Nagusietan: Legelariak, Artxibozain-Bibliotekariak, Aholkulari fakultatiboak, Idazlariak Takigrafoak eta Estenotipistak, Teknikari-Administratiboak, Administratiboak eta Atezainak.

Gorte Nagusiko langileen estatutua.

Gorte Nagusietako langileen erregimena, eta bereziki funtzionarioena, arautzen duen araua. Langile horiek sartzeko baldintzak, egoerak, kargu-uzteak, eskubideak eta obligazioak eta diziplina-erregimena zehazten ditu. Diputatuen Kongresuko eta Senatuko mahaiek onartzen dute, saio bateratu batean bilduta.